Boris Ryzhy

‘Een wijze man zei ooit: "Lelijkheid is schoonheid die te groot is voor de ziel".

Er is veel groot’

Ik weet nu al dat ik tijdens het schrijven van dit stukje een enorme dorst ga krijgen. Want het gaat over de jong gestorven Russische dichter annex bokser Boris Ryzhy. Of Boris Ryzji, zo je wilt, zoals zijn naam in Nederlandse vertalingen wordt gespeld.

Gisteren was er een documentaire over ‘m te zien bij de VPRO. De documentaire had net een grote prijs gewonnen tijdens het recente IDFA-festival (overigens zeer terecht), en als je op Google "Boris Ryzhy" intypt krijg je dan ook op de eerste vijftien pagina’s van hits louter verwijzingen te zien naar hetzij de TV-vertoning van de documentaire, danwel het winnen van die prijs tijdens het documentaire-festival.
Een Nederlandsetalige wikipedia-pagina heeft ie echter nog niet, die Boris. De Engelstalige is zeer summier, en beslaat slechts een half A4-tje.

En dat is dan weer zeer onterecht.

Maar goed, wellicht dat daar met het verschijnen van deze prijswinnende documentaire verandering in komt.

Boris Ryzhy.
Graag zou ik nu beweren dat ik er uiteraard bij ben geweest toen ie voor het eerst (en het laatst) in Nederland was, om op te treden tijdens het Poetry International Festival van Rotterdam in het mooie jaar 2000. En dat ik toen al meteen ontzettend door ‘m gegrepen was.
Ik bedoel, het legendarische optreden van het toen nog relatief onbekende bandje Nirvana in Paradiso waar in retrospect ongeveer 15 miljoen mensen bij aanwezig schijnen te zijn geweest, had ik ook al gemist, dus dit was mijn kans geweest om de zaken ongeveer 10 jaar na dato enigszins recht te zetten. Met mijn eigen ontdekking, Boris Ryzhy.

Maar helaas, ik kan het niet.
Ik mag het niet beweren.
Dat wil zeggen: het goede nieuws is dat ik wel degelijk in de zaal moet hebben gezeten, maar het slechte nieuws is dat ik me er niks meer van kan herinneren.
Daar was ik namelijk te bezopen voor.
2000 was het jaar dat ik zelf voor het eerst mocht optreden tijdens Poetry International. Niet op het grote podium, en zelfs niet in de kleine zaal, maar als afterparty-act in het bijbehorende schouwburgcafe Floor. Als compensatie had ik een paspartout ontvangen voor de complete festivalweek, plus een stapel consumptiebonnen die zelfs de grootste alcoholicus binnen een maand niet op zou kunnen krijgen.
Het was nog in de goeie tijd van Poetry International.
Beiden aalmoezen, zowel het paspartout (toen nog ruim 60 gulden – tgenwoordig gratis) en de consumptiebonnen heb ik vervolgens maximaal uitgenut.
Anyway, ik moet ‘m ergens in die week dus hebben zien optreden, die Boris Ryzhy.

Waarschijnlijk heb ik zelfs als enige erg hard geklapt, dronken als ik was.
Je moet weten: ik ben gek op goeie dichters die bezopen op een podium staan. Vooral als ik ‘m zelf aardig heb hangen.

Ryzhy zelf schreef kort na zijn deelname aan PI aan de door hem bewonderde dichter Alexander Koesjner: ‘Ik ben in Nederland geweest. Heb Vermeer gezien. Voor de Nachtwacht gestaan. Delft. Het was allemaal prachtig. Ik heb twee keer voorgedragen, vol overtuiging, en volgens mij vond het publiek het mooi. Al beweren Rejn en Aljochin dat het niet best was.’

Een van zijn latere vertalers, Aai Prins schrijft: "De dichters Aljochin En Rejn hadden een betere kijk op zijn optreden in Rotterdam dan Ryzji zelf. Hij was meestentijds dronken en al wankelend droeg hij zijn gedichten in de verkeerde volgorde voor
(‘Dronken draag ik goed voor’, noteerde hij in zijn Rotterdams dagboek),
zodat ze niet overeen kwamen met de geprojecteerde Nederlandse vertalingen."

Yeah. Dat moet definetely me zijn geweest, die als enige in een zaal van hoofdschuddende snobs, als een malloot die zwalkende jongeling op de planken luidkeels heeft aangemoedigd.
Kwestie van terugrekenen. En van projectie. En angst voor mijn eigen aanstondse optreden voor datzelfde publiek.

Veel heeft het niet geholpen though, mijn applaus.
Binnen een jaar na dato pleegde hij zelfmoord.

Daar kwam ik pas een paar jaar later achter. Toen ik met L. in Scheltema stond om boeken in te slaan voor de zomervakantie, vlak na mijn eerste echte optreden op Poetry International. In de grote zaal.
"Deze moet je nemen", zei ze.
"Boris Ryzji?" vroeg ik, "who the fuck is that?"
"Een van de grootste voormalige Russische talenten", zei ze, "hij heeft een dagboek geschreven over toen ie moest optreden tijdens Poetry International."

Het was een van de beste boeken die ik tijdens die zomervakantie las.
‘Rotterdams Dagboek’. De titel is een verwijzing naar een gedicht van Joseph Brodsky uit 1973.
Maar met dichten heeft het eigenlijk weinig te maken.

Voor de volledigheid de beginzin van Boris Ryzhy’s ‘Rotterdams Dagboek’:
"Ik ging een cafe binnen, kreeg er de kriebels, ging naar buiten, en liep snel naar een tegenover gelegen cafe."
(Maar er komen ook heel veel mooie zinnen in voor.)

Wie van plukdenacht houdt kan ik aanraden het ergens proberen te scoren. Uitgeverij Hoogland en van Klaveren. ISBN-nummer 90 76347 68 9. Maar ik vrees dat je naar amazon.com zult moeten gaan, of nog waarschijnlijker: naar tweedehands boekenmarktjes.

Altijd leuk.

God, ik draai er de hele tijd omheen. Dat heb ik nou altijd als ik iemand echt goed vind. Dat ik veel te bang ben dat ik iemand geen recht doe. Vooral als ie dood is enzo, en ik dronken.
En als ik op de koop toe bang ben om wikipedia-achtige tekstjes in te tikken.

Dan wil ik persoonlijke dingetjes optekenen om het minder encyclopedie-achtig te maken. Nadeel daarvan is dat ik dan narcistisch word.
Net als Boris Ryzhy. Maar hij deed dat toch een stuk beter.
Jij zei "snik", ik rijmde ik.

Vind ik geweldig. Lang leve poezie.

Okay. En dan nu de wikipedia-achtige tekst:

Laat ik het even inkorten. Want ik ben erg moe. En dronken. Maar mijn oorspronkelijke plan was om een uitgebreid algemeen verhaal te houden en vervolgens een link te maken met Ryzji’s fetisj voor graven. Want die heeft ie. Serieus.

Daar gaat ‘Rotterdams Dagboek’ voor een groot gedeelte over. Aai Prins:
"Daarnaast schrijft Ryzhi over het wel en wee van zijn literaire kameraden: terwijl hij in Rotterdam vertoeft smeden zij met zijn zegen in het verre Sverdlovsk plannen om door middel van een nieuw in te stellen literaire prijs een louche levarancier van grafmonumenten een poot uit te draaien."

De Staalschrootbuurt in Sverdlovsk, waarin Ryzji tijdens zijn jeugd heeft gewoond en waarin ook de documentaire trouwens is opgenomen, was bepalend voor zijn leven.
Bepalend voor de succesvolste dichter en bokskampioen van de miljoenenstad (grootste stad na Moskou en Leningrad).
Nog bepalender was de tijd. De overgang van communisme naar kapitalisme. De overgangsperiode tijdens de Perestrojka was zowel een politiek, economisch, als cultureel vaccuum.
Veel van de politieke dissidenten uit de Siberische strafkampen werden herplaatst in Sverdlovsk. Tussen de plaatselijke bevolking.
Heel goed zou je zeggen, zo’n injectie van intelligentsia.
Het tegendeel was waar.
Het mondde uit in een grote maffiastrijd.
Iedereen die handig genoeg was om iets te verdienen aan de nieuwe vrije markt, werd onmiddellijk geplunderd.
De mannelijke bevolking van Sverdlovsk bestond al snel uit enerzijds ventjes in dure pakken, en anderzijds kickboksers. Uit maffiabazen en bodyguards.

Met als gevolg de Sjirokoretsjenskoje-begraafplaats.

Maar daarover zodadelijk meer. Ik had het over de omstandigheden waar de bokskampioen van de stad mee te maken kreeg. De bokskampioen die samen met zijn vriendinnetje als enigen uit zijn klas gingen studeren aan de universiteit. De bokskampioen met een geofysicus als vader, een schijnheilige man die zelfs in de communistische tijd al over een prive-chauffeur beschi
kte omdat ie zo belangijk was voor het land, maar dat terzijde.
De bokser die erg belezen was, vooral waar het poezie betrof.
De dichter die geen letter ontging van wat er zich afspeelde in zowel de Pravda als de schaarse Russische literaire tijdschriften.

Deze dichter zag net iets te veel van zijn vrienden terug op de Sjirokoretsjenskoje-begraafplaats.

Img_6928

Het kerkhof komt ook voor in de prijswinnende documentaire. Gelukkig.
De gemiddelde leeftijd ligt er onder de dertig.
Best jong, voor een begraafplaats.

Boris Ryzji schreef er het volgende gedicht over, en daarna zeg ik niets meer:

Paneuropese glans zullen de woorden
verwerven van een dichter uit Transazië;
ik zal het sprookjesachtige Sverdlovsk,
het schoolplein bij de staalfabriek vergeten.
Maar waar mijn botten ook zullen verstijven,
in Londens kilte, in Parijse hitte,
laat men dit beetje stof van mij begraven
tussen de naamlozen hier in Sverdlovsk.
Niet in een artistieke en opzichtige,
hoewel esthetisch best te pruimen pose,
maar samen met mijn maten op het kerkhof
met rozen en hun marmeren profielen.
Op blauwe sneeuwvelden, als vitriool,
met zesjes van de LTS gekomen,
zijn zij, soldaten van de perestrojka,
met koper in hun schedels hier gestruikeld.
Laat de sirenes van de staalfabriek
en van de kunstvezelfabriek maar loeien,
en laat de vrouw met wie ik niet geleefd heb
een sigaret opsteken, heel gewichtig,
en dit lichtblauwe fotoalbum inzien:
gezichten die zich warmen in de toekomst
en levend zijn, in dit lichtblauwe album –
het schuim der aarde, dichters en bandieten.

Advertisements

7 thoughts on “Boris Ryzhy

  1. Ik ben blij voor je, plukdenacht. Nuja, voornamelijk voor je collega’s (hoewel zo’n detacheringsbureau er natuurlijk ook niet moeilijk over doet om je direct te lozen, indien nodig).

  2. Ok, maar betekent dit nu dat ik niet met mijn fondsen hoef te schuiven? “Alles” kan gewoon bij de ABN blijven?
    (Ben maar een leek op dit gebied hoor)

  3. Exact, Nova. Je hoeft je geen zorgen te maken. Nu de Nederlandse staat de ABNAMRO heeft genationaliseerd is het de veiligste bank van Nederland.

  4. geweldige film!

    ‘He, zigeunervrouw zeg voor een cent of wat
    waar ik aan dood zal gaan.
    de zigeunervrouw zegt: jij gaat dood omdat
    zulke mensen niet kunnen bestaan.’

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s